وبلاگ فروشگاه کود و سم بوتانیکا

مقالات و مطالب اموزشی بوتانیکا

کنترل بیولوژیک

فرومون­های جنسی

یکی از انواع فرمون­ ها که در برنامه­ های مدیریت تلفیقی آفات جایگاه ویژه ­ای دارد فرومون جنسی است. فرومون­ های جنسی واسطه رفتارهایی هستند که زوج ­ها را به همدیگر می ­رسانند و یا به عبارت دیگر احتمال جف ت­گیری موفقیت­آمیز را افزایش می ­دهند. از فرومون­ ها  برای اختلال جفت­گیری استفاده می­ شود. در این روش، مجیط از فرومون اشباع شده، سبب سردرگمی جنس مخالف و عدم جفت­ یابی و جفت­ گیری می­ شود، موفقیت این روش به وسعت سطح عملیات در منطقه بستگی دارد. از فرومون ­ها به خصوص فرومون ­های جنسی در مبارزه و ردیابی جمعیت آفاتی مانند: کرم ساقه ­خوار، کرم به، کرم غوزه پنبه، مگس میوه مدیترانه­ ای، کرم سیب، کرم هلو، کرم خوشه­ خوار انگور، جوانه­ خوار کاج، ­ابریشم­ باف ناجور، کرم مرکبات، ساقه ­خوار اروپایی ذرت، بید سیب­ زمینی، پروانه پشت الماسی و سوسک ­های مختلف در دنیا استفاده می­ شود.

برای اولین بار Biotenent و همکاران (۱۹۵۹) بعد از ۲۰ سال تحقیق موفق به تشخیص و جداسازی فرومون جنسی پروانه کرم ابریشم شدند. فرومون ­ها سمیوکمیکال ­هایی هستند که توسط افراد یک گونه تولید و دریافت می­شوند. فرومون­ ها خاص گونه بوده و خاصیت انتخابی دارند و هم­چنین غیرسمی هستند. امروزه فرومون ­ها با طیف گسترده به منظور ردیابی، پیش­ آگاهی، اختلال در جفت­گیری و شکار انبوه به کارگرفته می ­شوند، به طوری که در برخی از کشورهای اروپایی استفاده از فرومون جنسی یا، در چندسال اخیر در سطح گسترده­ ای برای ردیابی آفاتی چون خوشه ­خوار انگور و به منظور به دست آوردن زمان کنترل آن مورد استفاده وسیع قرارگرفته ­اند. استفاده از فرومون ­ها در کشورهای غربی رو به افزایش بوده و به یکی از راه ­های مبارزه علیه آفات تبدیل شده که در استفاده­ ی انبوه از تله­ ها و فرومون­ ها هم به ­عنوان یک روش مستقیم در یافتن زمان مبارزه و هم به عنوان یک روش غیر مستقیم در گمراه ­سازی آن­ها به ­کار برده می ­شوند.

تله ها

تله­ ها در شکار انبوه یا جلب استفاده می ­شوند که می ­توانند به ­وسیله­ ی محرک ­های کشش بینایی استحصال شوند و می ­تواند برای تشخیص بویایی با احاطه کردن محرک ­های محیطی به آن ­ها کمک کند. طراحی تله ­ها و موقعیت آن ­ها دو فاکتور مهم هستند که این دو فاکتور مهم می­ تواند باعث جذب بیشتر شود. انواع تله ­ها به شرح زیر است:

تله مکفیل

نوع معمولی این نوع تله از جنس پلاستیک و یا شیشه­ ی شفاف و تقریبا گلابی شکل است که همراه با مواد مایع مانند پروتئین هیدرولیزات یا قرص ­های فرومون استفاده می ­شود. شعاع تاثیر تله های مکفیل با پروتئین هیدرولیزات نزدیک به ۲۰ متر است و در فاصله ۴۰ متری این تاثیر کاهش می یابد و این تاثیر با رطوبت نسبی کم و دمای بالا، افزایش می یابد. نسبت جنسی مشاهده شده در تله مکفیل همراه با پروتئین هیدرولیزات  معمولا ۱:۱ است.

تله دلتا

 تله دلتا یا تله سه گوش، مانند هرمی که طول آن ۳۰ سانتی متر بوذه و مثلث قاعده­ ی آن دارای اضلاعی به طول ۲۰ سانتی متر می­ باشد. کف این تله به چسب آغشته شده و کپسول فرومون در وسط آن قرار می­ گیرد.

تله سرا ترپ ( cera trap)

این تله مخصوص مایع سراترپ بوده و جهت شکار مگس­ های مدیترانه به کار برده می ­شود. این تله از دو قسمت بدنه و درپوش تشکیل شده است که در قسمت بدنه سه سوراخ دایره­ای شکل جهت قرار گرفتن سه تیوپ پلاستیکی تعبیه شده است. طراحی تله به گونه­ ای است که مگس­ ها به راحتی وارد تله شده و در داخل مایع مخصوص سراترپ می­ افتند. تراکم تله در هر هکتار از باغات مرکبات جهت شکار انبوه ۷۰-۱۰۰ عدد می­ باشد میزان مصرف مایع سراترپ ۲۰۰ سی­ سی در هر تله می­ باشد.

تله سطلی funnel trap(قیفی)

تله فونل یا سطلی معمولا به رنگ سبز بوده که از سه قسمت تشکیل شده و شامل یک بدنه سطل مانند در قسمت پائین و یک قسمت قیف مانند و یک صفحه صاف در قسمت بالای آن می باشد.قسمت قیفی شکل در داخل بدنه سطلی قرار می گیرد و در نهایت صفحه صاف روی پایه­های تعبیه شده در قسمت بالا قرار می­گیرد. سبد مخصوص قرار گرفتن فرمون در سوراخی که در قسمت بالای کلاهک تعبیه شده قرار داده می­گیرد.

تله فرولایت (تله نوری)

تله نوری علاوه بر تعیین تعداد حشره، نوعی مبارزه غیر شیمیایی نیز محسوب می گردد و در کاهش جمعیت حشرات موثر است. شب پره‌ها و بعضی حشرات دیگر در شب پرواز می‌کنند. آن‌ها به سمت نورهای روشن جذب می‌شوند. در هر هکتار نصب و جاگذاری ۱۰ الی ۲۵ عدد تشت با منبع نور توصیه می شود.

Ohbayashi N, Shimizu K, Nagata K. 1984. Control of Diamondback Moth Using Synthetic Sex Pheromones. Proceedings of the second International Workshop, Tainan, Taiwan, 10-14 December-1990.99-104.

Weinzierl, R., Henn T., Koehler, P. G. and Tucker, C. L. 2005. Insect attractants and traps, Available in: http://edis.ifas.ufl.edu.

Angeli, G., Antonaroli, R., Nani, C. and Rama, F. 1997. First experiments of control of two chesnut tortricid moth Cydia sp. with the mating disruption technique. Informator Fitopatologico, 47 (1): 65-70.

Bartels, D. W., Hutchison, W. D. and Udayagiri, S. 1997. Pheromone traps monitoring of Z-strain European corn borer (Lepidoptera: Pyralidae): optimum pheromone blend, comparison with blacklight traps, and trap number requirement. Journal of Economic Entomalogy, 90(2): 449-457.

Barbieri, R., Cavallini, G. and Pollini, A. 1996. Grape moths: strategic and experiments in their control, Informaton_agrorio, 52(14): 75-79.

Chanderman, N. 1995. Monitoring the activity of potato tuber moth through pheromone traps. Madras Agriculture Journal, 82: 9-10.

Downham, M. C. H., Mc Veigh, L. C. and Moawad, G. M. 1995. Field investigation of an attracticide control technique using the sex pheromone of the egiptian cotton leafworm Spodoptera littoralis. Bulletin of Entomological Research, 85(4): 463-472.

خ ۱

کرم خراط Zeuzera pyrina

مشخصات شب­پره کرم خراط

شب پره ماده کرم خراط ۳۵ میلی متر و نرها ۲۵ میلی متر طول دارند. عرض بال های باز در شب پره ماده و نر به ترتیب ۶۰ الی ۷۰ و ۴۰ الـی ۵۰ میلی متـراست. شاخک ماده ها نخی و شاخک نرها در نیمه اول پروش و در نیمه دوم نخی است. بال های جلوئی سفید و دارای لکـه هـای متعـدد تیـره فلـزی(متالیـک) اسـت. بـال هـای عقبـی سـفید و دارای لکـه هـای تیـره کم رنگ می باشد. قفسه سینه سفید بوده و دارای ۶ لکه تیره در سـطح پشـتی است. تخم ها بیضوی بوده ودر ابتدا سفید وبا رشد جنین درون آن ها به تدریج تغییر رنگ داده و به رنگ خاکستری تا سیاه در می آیند.. لاروها زرد بوده و بر روی هر بند تعدادی نقاط سیاه دیده می شود. طـول لارو سن آخر تا ۶ سانتی متر نیز می رسد. شفیره ها قهـوه ای روشـن و بـه طـول ۲۸ الی ۳۵ میلی متر می رسند. حشره ماده پس از ظهور هیچ گونه تغذیه ای ندارد.

 

هر حشره ماده حدود ۴۰۰ الی ۸۰۰ تخم می گذارد. تخم هـا به صورت پراکنده، در دسته هـای کوچـک یـا بـزرگ و بـه وسـیله تخم ریـز مشخص آفت بر روی میزبان گذاشته می شوند.

دامنه میزبانی و پراکنش :

این حشره به گونه های زیادی از درختان مثمر (سیب، گردوگلابی و به) و غیر مثمر (افرا، بیدمشک، بید، نارون و بلوط) حمله می کند. از میان دیگر درختان میوه، خسارت آفت روی گیلاس و فندق نیز به صورت موردی گزارش شده است. در دنیا حدود ۱۵۰ گونه میزبان برای این آفت ذکر شده است .

از نظر پراکندگی، آفت تا کنون از استان های مختلف کشور گزارش شده است. از آن میان خسارت آفت در استان های کرمان، یزد، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، سمنان، تهران، البرز، قزوین، آذربایجان شرقی، مرکزی، قم، چهار محال و بختیاری و اصفهان شدید و در استانهای فارس، آذربایجان غربی، لرستان، کردستان، کرمانشاه، همدان، گیلان”منطقه دیلمان”، خراسان شمالی، اردبیل، ایلام، مازندران”مناطق کوهستانی”، و گلستان، خسارت آفت از شدت کمتری برخوردار است. آنچه مسلم است تغییرات اقلیمی بوجود آمده، میتواند تغییراتی را در شدت خسارت آفت در مناطق مختلف کشور ایجاد کند.

علایم خسارت:

خسارت کرم خراط عموما متوجه قسمت های مختلف تاج درخت شامل سر شاخه ها، شاخه های اصلی و تنه آن می باشد. لاروهای آفت اغلب از حدفاصل برگ و شاخه به داخل بافت غیر خشبی نفوذ کرده و نسبت به تغذیه از بافت چوبی اقدام می کنند. این لاروها در طول دوران رشد خود معمولا از شاخه های جوان خارج و پس از طی مسافتی به درون شاخه های قطورتر، وارد می شوند. هم چنین ممکن است لارو به طور مستقیم نیز به شاخه های قطور وارد شود. لاروهای در آخرین مرحله از زندگی و قبل از شفیرگی به شاخه های اصلی و تنه وارد شده وتا مرحله شفیرگی و خروج حشرات کامل در آنجا به سر می برند.

 

متاسفانه در سالیان گذشته، باتوجه به تغییرات اقلیمی حادث شده و در نتیجه طغیان آفت، تغییراتی در رفتار آن پدیدار شده است. از آن جمله میتوان به بروز و افزایش حالت میوه خواری”در گردو”، خسارت آفت به نهال های میزبان “گردو” در نهالستان و تداوم تغذیه از شاخه های جوان و نازک تا اتمام دوران لاروی و تبدیل به شفیره، اشاره کرد. این در حالی است که با توجه به کوچک بودن سطح زیر کشت در نهالستان مسایل داشت و رسیدگی بهتر را باعث می شود.

زیست شناسی:

کرم خراط بسته به شرایط (ارتفاع از سطح دریا و عـرض جغرافیـائی) در ایران هر سه سال دو نسل یا هر دو سال یک نسل دارد. آفـت زمسـتان را بـه صورت لاروهای سنین مختلف در درون شاخه یـا تنـه درختـان میزبـان مـی گذراند. از اواسط بهار، لاروهایی که رشدشان کامل شده، تبدیل بـه شـفیره شده و از حدود دو هفته بعد شب پره ها به تـدریج ظـاهر می شوند.

در شرایط کرج، ظهور شب پره ها از دهه سوم اردیبهشت شـروع و تا شهریور ادامه دارد. شـب پـره مـاده در شـب اول یـا دوم بعـد از خـروج جفت گیری، و بلافاصله تخم ریزی می کند. حشرات ماده کـه موفـق بـه جفـت گیری نشده اند نیز تا بیش از صد تخم می گذارند. این تخم ها بـه دلیـل عـدم باروری، تفریخ نشده و در نتیجه لاروی از آن ها خارج نمی شـود. تخم ریـزی روی سرشاخه ها، تنه، مدخل خروجی حشـرات کامـل از پوسـته شـفیرگی و دیگر مناطق، روی گیـاه میزبـان انجـام مـی شـود. بیشـترین تخم ریـزی روی سرشاخه و در جهت آفتاب گیر آن، صورت می گیرد. به طور متوسـط پـس از۱۵-۱۲  روز، لاروهای سن یک از تخم خارج شده و از محـل هـای مختلـف به خصوص اتصال دمبرگ به شاخه های جوان وارد درخت می شـوند. انتخاب محل اتصال دمبرگ برای نفوذ به دلیل وجود بافت تـرد و غیـرخشبی آن قسمت از سویی و هم چنین امکان استفاده از تکیه گاه جهت قـرار دادن انتهای بدن و کمک گرفتن برای نفوذ است. پس از طی دوره لاروی و اتمام تغذیه، لارو سن آخر خود را به دهانه کانال ورودی رسانده و بـا قـرار دادن بخشی از بدن خود در بیرون از کانال، تبدیل به شفیره مـی شـود. دوره شفیرگی ۲۰ الی ۴۰ روزبه طول می انجامد.

به طور کلـی در منـاطق معتـدل، بخشـی از جمعیـت کـه در اوایـل فصـل خروج در طبیعت پدیـدار مـی شـوند، پـس از تفـریخ تخـم، کـل تابسـتان و بخشی از پاییز را درون سرشاخه، شاخه های اصلی و یـا تنـه درختـان میزبـان سپری کرده و به تغذیه از بافت میزبان می پردازند. تغذیه در روزهـای گـرم زمستان نیز به صورت بطئی ادامه پیدا می کند. با مساعدت هوا در بهار، تغذیه لاروها شدت می یابد. این لاروها پس از اتمام تغذیه خود معمـولا از اواخـر تیرماه شفیره شده و از نیمه اول مرداد ماه به بعد، حشرات کامل منتج از آن ها در طبیعت پدیدار می شوند. یعنی یک نسل آفت حدود پانزده مـاه بـه طـول می انجامد. لاروهای منتج از جفت گیری و تخم ریزی این شب پره ها، پـس از نفوذ به درون بافت میزبان، دو زمستان را سپری کرده و از اواخر اردیبهشـت دو سال بعد، در طبیعت ظاهر می شوند. بر این اساس این نسل حدود ۲۱ ماه به طول می انجامد. در مناطق سردسیر و مرتفع، یک نسـل آفـت در دو سـال سپری می گردد.

راه های مبارزه:

انجام آبیاری صحیح که در بر گیرنده دور آبیاری و میزان آب مورد نیاز می باشد، از مهم ترین نکات جهت کنترل این آفت و دیگر آفات چوبخوار محسوب می شود. میزان آب مورد نیاز با توجه به بافت خاک، سن گیاه، خصوصیات شیمیایی خاک و دیگر عوامل توسط متخصصین خاک و آب مشخص می شود.

لازم است استفاده توام از کودهای حیوانی و یا دیگر کودهای آلی، به همراه کودهای شیمیایی مورد نظر و روش کاربرد آن ها نیز با نظر متخصصین امر در زمان احداث باغ و پس از آن، به صورت چالکود و نوار کود انجام شود.

موارد کنترلی این آفت نیز همچون دیگر آفات، به دلیل قدرت جابجایی حشرات کامل آن ها، لازم است به صورت فراگیر و کامل توسط همه باغداران انجام شود. بدیهی است عدم انجام عملیات توسط برخی از باغداران، می تواند با ایجاد آلودگی مجدد، کار دیگر باغداران را نیزمشکل ساخته و به دلیل عدم نتیجه گیری موثر، دلسردی آنان را در پی داشته باشد. با توجه به طولانی بودن چرخه زندگی آفت، ضروری است به محض بروز آلودگی، کارهای مورد نظر به ترتیب و به صورت فراگیر و حداقل در دو سال پیاپی، انجام شود. بدیهی است با افزایش مدت زمان کنترل آفت، نتیجه بهتری به دست می آید. برای شروع عملیات کنترل آفت ، نیاز به آگاهی از زمان ظهور حشرات کامل در طبیعت می باشد.

ساده ترین راه برای اینکار، استفاده از تله های فرمون جنسی برای پیش آگاهی است. روش دیگر استفاده از درجه حرارت موثر می باشد. آستانه پایین دمای رشد و نمو یا صفر رشدی برای کرم خراط ۱۲ درجه سانتی گراد محاسبه شده است. با این روش می توان درصدهای ظهور حشرات”شب پره ها” در طول زمان را نیزمشخص کرد.

کنترل زراعی :

شامل حذف سرشاخه های آلوده به لاروهای آفت می باشد. این کار در زمانی که میزان خسارت کم است نتیجه می دهد. لازم است این کار با هدایت کارشناسان باغبانی انجام گیرد. زیرا خروج از تعادل رشدی بین تاج درخت و ریشه آن، می تواند با ایجاد شاخه های فراوان که در طول فصل غیر خشبی و سبز می مانند، نفوذ لاروهای آفت را تسهیل کرده است. هم چنین با اینکار، شاخه های بارده نیز از بین رفته و بسته به میزان هرس، درخت برای مدتی از حالت زایشی، خارج می گردد.

هم چنین استفاده از مفتول های مسی و حرکت آن به صورت عقب و جلو در دالان های لاروی فعال، به همراه کاربرد خمیر مسموم یا پنبه آغشته به سم نیز از دیگر موارد تکمیلی در این زمینه است. با انجام این کارها، بخشی از لاروهای آفت حذف شده و به همان نسبت

کاهش جمعیت در نسل بعد و در نتیجه کاهش خسارت را در پی خواهد داشت. برای تهیه خمیر سمی می توان از پودر مل” مورد استفاده در نقاشی ساختمان” به همراه سم دیازینون”%۶۰ Ec “10 -%5 %یا دورسبان”%۸.۴۰ Ec”20-%15 %استفاده کرد. بدیهی است لازمه انجام اینکار، رعایت هرچه بیشتر اصول ایمنی کاربرد سموم توسط باغداران محترم می باشد.

ب – کنترل بیولوژیک:

کرم خراط نیز در طول دوره زندگی طولانی خود مورد حمله دشمنان طبیعی مختلفی قرار می گیرد. تخم های آفت مورد تغذیه مورچه ها قرار می گیرند. لاروهای سن پایین آفت توسط برخی شکارچی ها از جمله سن شکاریOrius niger Wolff (Hem.:Anthochoridae)  مورد تغذیه قرار می گیرند. همچنین فعالیت پرندگان در تغذیه از لاروهای سن بالای آفت درون چوب درختان میزبان نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. در خارج از کشور فعالیت برخی نماتدهای انگل حشرات نیز از روی لاروهای آفت گزارش شده اند.

 

کنترل فیزیکی:

این روش بر اساس رفتار حشرات کامل و جلب آن ها به تله نوری استوار است. برای این کار در مناطق آلوده باغ، تله را کار می گذارند.

در صورت نبود برق می توان از لامپهای قابل شارژ در آن ها و یا تله هایی که با استفاده از نور خورشید شارژ می شوند استفاده کرد. اینکار هنگام عصر و یک و نیم تا دو ساعت قبل از غروب آفتاب و در مجموع به مدت سه تا چهار ساعت تله را روشن می کنند و به این ترتیب با حذف بخشی از حشرات نر، نسبت جنسی به هم خورده و آلودگی کاهش می یابد. در عمل بیش از ۹۰ %پروانه های کرم خراط شکار شده، توسط تله های نوری، جنس نر می باشند . حشرات به دام افتاده در تله با توجه به شکل خاص آن و وجود تیغه های موجود در آن در اثر برخورد با تیغه ها  به درون قیف افتاده و در نهایت به درون بطری شیشه ای تعبیه شده در انتهای قیف، سقوط می کنند. معمولا درون بطری مذکور از سیانور یا دیگر حشره کش ها استفاده می شود.

تله های نوری در مکان هایی که نورهای رقیب وجود دارند (مانند مناطق مسکونی یا ویلا ها و پارک ها)، فاقد کارایی لازم است. در صورت استفاده از لامپ های شارژ شونده، برای انجام حداکثر شکارحشرات”نر” لازم است از نوعی از لامپ ها که نور را به اطراف منتشرمی کنند استفاده شود.

استفاده از فرمون جنسی:

یکی از موارد استفاده از فرمون جنسی، استفاده مستقیم از آن برای کنترل آفات است. که خود به سه روش (شکار انبوه، اخلال در جفتگیری و جلب کردن و کشتن) انجام می شود. کاربرد این روشها در مناطق ایزوله از نظر میزبانان آلوده که فاصله نسبتا زیاد “مثلا ۵۰۰ متر یا بیشتر” با دیگر قطعات داشته باشند و یا موانع طبیعی مرتفع مانند تپه، آن را از بقیه مناطق آلوده جدا کند، امکان پذیر است. در صورت عدم رعایت این نکته مهم، به دلیل جلب حشرات نر قطعات مجاور، نسبت جنسی طبیعی به هم خورده و احتمال برخورد حشرات نر و ماده در قطعات تیمار شده، افزایش می یابد. لذا در این قبیل موارد انجام این کار نتیجه عکس داده و میزان آلودگی از آلودگی طبیعی نیز بیشتر خواهد شد.

از میان این روشها تا کنون در کشور ما دو روش جهت کنترل کرم خراط به شرح زیرمورد استفاده قرار گرفته است.

شکار انبوه ” trapping Mass:”

این روش بر اساس برهم زدن نسبت جنسی آفت و به صورت شکار جنس”نر” آن انجام می شود. از نظر تئوری، این روش در مورد حشراتی که حشره نر یک بار در عمر خود جفت گیری می کند کاربرد بیشتری دارد. اما در خصوص کرم خراط با توجه به جمیع جهات، و نیاز به استفاده از تمامی راه های ممکن جهت کنترل آن، این روش نیز مورد بررسی قرار گرفته و اثر بخشی آن به اثبات رسیده است. براساس تحقیقات انجام شده برای اینکار میتوان از ۹-۶ عدد تله لولهای (پولیکا نمره ۱۰ به طول ۲۵ سانتی متر)، در باغ های سیب و ۱۶-۱۲ عدد تله دلتا یا ذوذنقه ای در باغات گردو استفاده کرد. از این روش می توان برای کنترل آفت در مناطق با آلودگی کم یا تلفیق آن با دیگر روش ها جهت کنترل آفت در مناطق با آلودگی شدید استفاده کرد. در میان فرمون های مورد استفاده در کشور، کارایی فرمون پروانه زنبور مانند و پروانه کرم خراط از کارایی بیشتری برخوردار بوده اند.

تله ها باید با فاصله کافی از تنه درخت (حداقل ۵/۱ متر در درختان تنومند) نصب شوند. به عبارت دیگر وزش کمترین باد بتواند فرمون متصاعد شده را در طبیعت منتشر کرده و مانعی نیز برای ورود پروانه ها به درون تله ها وجود نداشته باشد. هم چنین بهتر است برگ های اطراف دهانه تله ها نیز پاکسازی شوند.

اخلال در جفتگیری: “disruption Mating ”

اساس این روش اشباع سازی محیط (فضای باغ) از فرمون جنسی حشره ماده باکره و در نتیجه، عدم امکان جفت یابی توسط حشره نر است. با توجه به وزن حجمی مولکول های تشکیل دهنده فرمون، این روش در مناطق هموار با آلودگی کم تا متوسط، کارایی دارد. بنابر این کاربرد آن در مناطق با آلودگی شدید یا مناطق دارای پستی و بلندی، توصیه نمی شود.

کنترل شیمیائی:

در میان میزبانان مثمرآفت، انجام کنترل شیمیایی اختصاصی برای میزبان های دانه دار لازم نیست. زیرا در آن ها، بسته به گونه، کنترل شیمیایی علیه آفات کلیدی دیگر مانند کرم سیب، کرم به، پسیل گلابی و… انجام می شود. بر همین اساس آفت از تراکم جمعیتی و خسارت کمتری برخوردار بوده و با دیگر روش های کنترل، مدیریت می شود.

در مدیریت آفات، روش کنترل شیمیایی آخرین روش است. چنان چه آفت با روش کنترل تلفیقی غیر شیمیایی کنترل نشود، از این روش استفاده می شود. در مورد کرم خراط، در درختان گردو چنان چه پس از گذشت دو سال زمان مورد نیاز جهت سپری شدن یک نسل آفت و مشخص شدن نتیجه کار، آفت به دلایل مختلف کنترل نشد، اقدام به کنترل شیمیایی می شود. بر اساس تحقیقات انجام شده، بسته به دمای محیط حدود ۷۵-%۷۰ % جمعیت آفت تقریبا یک و نیم ماه پس از شکار اولین پروانه نر توسط تله های ردیابی جمعیت، در طبیعت ظاهر می شوند. کنترل شیمیایی بر اساس کنترل این بخش جمعیت آفت استوار است. بر این اساس می توان از امولسیون ۶۰ %حشره کش دیازینون، به نسبت ۵/۱ در هزار به ترتیب ۱۵ و۲۵  روز پس از اولین شکار تله های فرمونی اقدام کرد. در مناطق با آلودگی

بسیار شدید، ۱۰ روز پس از دومین سمپاشی، می توان به انجام سومین سمپاشی اقدام کرد.

مغز دانه گردو از درصد روغن بسیار بالایی”بطور متوسط بیش از ۶۰″% برخوردار است. از سویی حشره کش های شیمیایی نیز در بافت های چربی ذخیره می شوند. از آن جا که فاصله زمانی بین انجام کنترل شیمیایی جهت کنترل کرم خراط تا برداشت محصول دو تا دو نیم ماه است، بنابر این مشکلی از بابت سلامت مصرف کننده و ذخیره سموم شیمیایی در میوه” چربی مغزمیوه”، وجود ندارد.

آنچه مسلم است در باغات قدیمی با درختان بسیار بزرگ و به خصوص درختان گردو تنومند با تاج بسیار بزرگ که در حاشیه دیگر باغات کشت شده اند، امکان کنترل شیمیایی وجود ندارد. زیرا با توجه به ارتفاع بسیار آن ها و حجم تاج آن ها، امکان رساندن ترکیب شیمیایی به هم جای درخت غیر ممکن است. هم چنین در باغات یکدست نیز، به دلیل هم پوشانی تاج درختان، لازم است موارد ایمنی بطور دقیق و کامل رعایت گردند.

 

۱۲_Pesticide

نکات مهم استفاده از سموم شیمیایی

نکات مهم استفاده از سموم شیمیایی

  • به کار بردن سموم شیمیایی در زمان مناسب و با حداقل مقدار، موجب کاهش مضرات آن بر محیط زیست می­باشد.
  • بیش­ترین اثر کشندگی حشره­کش­ها روی لاروهای جوان آفت می­باشد و بر روی لاروهای سنین بالا، شفیره­ها، حشرات کامل و تخم­ها تاثیر کمتری دارند.
  • به منظور جلوگیری از انتقال ذرات سم به وسیله باد سم­پاشی باید در روزهای آرام و در اویل صبح یا عصر که حشرات مفید (مثلا زنبوران عسل) در حداقل فعالیت هستند انجام شود.
  • در هنگام استفاده از حشره­کش­ها باید از سموم انتخابی استفاده کنید تا بر روی آفت هدف بیش­ترین تاثیر را داشته باشد و بر روی دشمنان طبیعی آفت هدف و سایر دشمنان طبیعی آفات اثر سویی نداشته باشند.

 

 

 

کاهش مقدار مصرف سموم شیمیایی با استفاده از روش­های زیر:

  • ضدعفونی بذور جهت کنترل حشرات، عوامل بیماری­زای گیاهی و نماتدها
  • جلب کردن حشرات به گیاهان تله یا تله­های دیگر و مصرف سموم شیمیایی در روی تله­های مزبور
  • خسارت گونه­های زیان­آور حشرات، غالبا از قسمت­های کوچکی از منطقه تحت مدیریت شروع می­شود با شناسایی و سم­پاشی قسمت­های مزبور با سموم شیمیایی می­توان از مرگ­ومیر حشرات مفید و سایر موجودات غیرهدف در قسمت­های دیگر مزرعه جلوگیری نمود.

 

 

  • خودداری از انبار کردن سموم شیمیایی در مکان­هایی که امکان آلودگی مواد غذایی، بذور یا آب وجود دارد.
  • انبار کردن سموم شیمیایی در یک مکان خشک با تهویه کافی و دور از نور آفتاب و در دماهای بالای نقطه انجماد
  • استفاده از وسایل و لباس­های محافظ مناسب در حین عمل سم­پاشی برای جلوگیری از تماس سموم شیمیایی با دهان، چشم­ها و بینی و خودداری از دمیدن لوله­ها یا نازل­ها به منظور رفع گرفتگی آن­ها
  • شست­وشوی کامل پوست بدن با آب و صابون و تعویض لباس­ها بعد از تهیه و انجام عملیات سم­پاشی
  • مصرف سموم شیمیایی فقط به میزان توصیه شده

  • اطمینان از کالیبراسیون صحیح سم­پاش­ها برای ایجاد قطرات یکنواخت­تر و رضایت بخش بودن آن­ها از نظر کارکرد
  • رعایت دقیق دوره­های کارنس (رعایت فاصله بین آفت­کش­ها و برداشت محصول) مشخص شده برای سموم شیمیایی مختلف
  • عدم ریختن باقی­مانده محلول­های سمی تهیه شده در آب­های روان
  • مدفون کردن ظروف سموم شیمیایی خالی در عمق حداقل نیم­متر در یک محل قرنطینه شده و دور از منابع آبی و سوزانیدن ظروف پلاستیکی و کاغذی
  • جایگزینی و استفاده از سموم کم خطر با دوره کارنس محدودتر و میزان مصرف کم­تر در واحد سطح به جای سموم خطرناک و پردوام

 

۳

انواع کنترل (بیولوژیکی، زراعی و …)

 

انواع کنترل

 

  1. کنترل زراعی:

کنترل زراعی عبارت است از تغییر دادن نحوه مدیریت مزرعه به طوری که محیط را برای تولیدمثل، انتشار و یا زنده­ماندن آفت یا بیماری نامطلوب­تر می­سازد. در این­جا به تعدادی از عملیات کنترل زراعی اشاره می­شود.

اجرای عملیات زراعی منظم و به موقع مانند شخم زدن دیر وقت پاییزه

دادن یخ آب زمستانه که موجب از بین رفتن برخی آفات و عوامل بیماری­زای خاک­زی می­شود.

انتخاب ارقام مقاوم به انواع بیماری­ها و آفات

استفاده از بذور عاری از آفات و بیماری­ها

تعیین زمان مناسب کاشت. در زمان خسارت­زا بودن  آفت یا بیماری، گیاه  در مرحله حساس رشد رویشی یا زایشی نباشد. به عنوان مثال کاشت دیرهنگام حبوبات، بعد از سپری شدن باران­های بهاری، آن­ها را از خطرابتلا به بیماری پوسیدگی طوقه و ریشه نجات می دهد.

تغییر در زمان برداشت: زیان­های ناشی از خسارات آفت یا بیماری را می­توان با برداشت زود هنگام محصول کاهش داد.

رعایت برنامه آیش و تناوب

اجرای روش­های مناسب کاشت و رعایت فاصله مناسب بین خطوط و بوته­ها

آبیاری به موقع و کافی مقاومت گیاه زراعی را در برابر حملات آفات و بیماری­ها بیشتر می­کند.

استفاده از گیاهان سازگار با اقلیم منطقه

کشت گیاه در خاک­های حاصل­خیز و دارای زهکش مناسب

تغذیه اصولی گیاهان با کودهای آلی و شیمیایی و تولید گیاهان قوی که نسبت به آفات و بیماری­ها مقاومت بیشتری دارند.

حفظ گیاه از تنش ناشی از تغییرات شدید دما و رطوبت

کاشت گیاهان تله در اطراف مزرعه جهت جلوگیری از ورود آفات به مزرعه و تراکم آفات بر روی گیاهان تله و انهدام یا سمپاشی گیاهان تله

تنوع محیط زیست (کاشت گیاهان مختلف در مزرعه) به عنوان شیوه­ای جهت افزایش فعالیت و بقای حیات دشمنان طبیعی از طریق تامین منابع غذایی جایگزین یا پناهگاه­ها برای این قبیل حشرات مفید، به کار گرفته می­شود.

مبارزه مکانیکی:

از بین بردن کانون­های آلودگی شامل: از بین بردن محل­های زمستان­گذران آفات و عوامل بیماری­زای گیاهی، جمع آوری و دفن و یا سوزاندن بقایای گیاهی و محصولات آفت­زده، از بین بردن علف­های هرز حاشیه مزارع، کنار جوی­ها و کانال­های انتقال آب و جاده­های داخل مزارع و … (بهداشت مزارع)

ضدعفونی بذور آلوده به نماتد به وسیله آب گرم

جمع آوری بعضی از آفات به هنگام عملیات شخم و انهدام آن­ها

جلوگیری از ورود عوامل زیان آور به مزارع: مصرف بذور و نشای سالم از لحاظ عاری بودن از آفات و عوامل بیماری­زا، بوجاری بذر، استفاده از آبیاری تحت فشار و نصب توری روی در و پنجره­های گلخانه­ها و انبارها

 

  1. مبارزه بیولوژیکی:

کنترل بیولوژیک به معنی کاهش و یا جلوگیری از رشد جمعیت گونه­های زیان آور توسط دشمنان طبیعی آن­ها است و این عملی است که از بدو خلقت در طبیعت صورت گرفته است. بسیاری از کفشدوزک­ها، آسیابک­ها، زنبورها، سوسک­ها و مگس­ها و … که در مزارع و باغ­ها مشاهده می­کنیم جزو جانوران مفیدی هستند که از گیاهان تغذیه نمی­کنند و برای بقای خود از سایر حشرات و آفات استفاده می­کنند.

کاربرد سموم شیمیایی، قبل از هر چیز حشرات مفید را از بین می­برد، زیرا این حشرات معمولا در حال پرواز و شکار هستند در صورتی که حشرات آفت معمولا در زیر برگ­ها، شکاف ساقه­ها و یا در زیر پوست گیاهان در حال تغذیه از محصول می­باشند و جایشان امن است.

امروزه با تکثیر مصنوعی حشرات مفید و قارچ­ها و باکتری­ها و ویروس­های مفید و رهاسازی آن­ها در مزارع با شکار، انگلی کردن (پارازیت) و یا ایجاد بیماری از افزایش جمعیت آفات و عوامل بیماری­زای گیاهی جلوگیری می­کنند. مثلا برای کنترل سن گندم، زنبور تلنموس را علیه تخم سن به کار می­برند (عمل پارازیت).

کفشدوزک­ها و بالتوری­های سبز با شکار و تغذیه از حشراتی مثل شته­ها، پسیل­ها، شپشک­ها به تحت کنترل در آمدن آن­ها کمک می­کنند. از میکروارگانیسم­های مفید نیز جهت کنترل بیولوژیکی آفات و بیمارگرهای گیاهی استفاده می­ش.د به عنوان مثال باکتری B.T باکتری بیماری­زا برای حشرات است که عنصر فعال برخی حشره­کش­ها را تشکیل می­دهد. و یا تریکودرمین، که حاوی قارچ تریکودرما است و برای کنترل بعضی از قارچ­های بیمارگر خاکزی کاربرد دارد.

حشره­کش­های میکروبی برای گیاهان، جانوران و انسان کاملا بی­ضرر هستند و بر روی دشمنان طبیعی آفات اثر نداشته و کاملا انتخابی عمل می­کنند. این حشره­کش­ها در زمانی بسیار کوتاه تجزیه می­شوند و آب­های زیرزمینی را آلوده نمی­کنند. در برنامه­های کنترل تلفیقی آفات که هدف، دسترسی به یک کنترل موثر، انتخابی با حداقل ایجاد اختلال در محیط زیست و تامین سلامت انسان است، حشره­کش­های میکروبی از ایده­آل­ترین کنترل آفات به شمار می­روند. اما استفاده گسترده و بی­رویه از حشره­کش­های میکروبی نیز مانند حشره­کش­های شیمیایی باعث بروز مقاومتدر حشرات می­شود.

استفاده از مبارزه­های بیولوژیک به عنوان بهترین راهکار در کاهش مصرف سموم شیمیایی، کشاورزی پایدار و سیانت از محیط زیست و پیش­گیری از پیدایش گونه­های آفات و بیماری­های مقاوم در عرصه کشاورزی مطرح است.

 

 

  1. مبارزه فیزیکی:

مبارزه فیزیکی شامل سرمادرمانی، گرمادرمانی، استفاده از نور، استفاده از امواج رادیویی می­باشد. به عنوان مثال نگهداری محصولات تولیدی در سردخانه­ها و انبارهای سرد رشدونمو عوامل خسارت­زای گیاهی را محدود می­کند. تابش آفتاب تابستانی به اراضی آیش شخم­خورده، جمعیت نماتدها و تعدادی از قارچ­های بیماری­زای خاکزی را به شدت کاهش می­دهد.

 

  1. مبارزه قرنطینه­ای:

در این روش برای جلوگیری از سرایت و نفوذ آفات و بیماری­های مهم گیاهی از کشور یا منطقه­ای به نقاط دیگر، در مرزهای کشور مقررات ویژه­ای از جمله بازرسی، ضبط و گاهی انهدام گیاهان و محصولات آلوده وارداتی و مشکوک اعمال می­گردد.

  1. مبارزه روانی:
    در این روش جلب حشرات و به دام انداختن و انهدام آن­ها به وسیله انواع تله­ها، جریان­های الکتریکی، اسانس­های مختلف و… انجام می­گیرد. تله­های نوری و فرومونی بیش­ترین استفاده را در این روش دارند. به عنوان مثال از تله­های نوری برای شکار حشرات بالغ کرم سفید ریشه استفاده می­شود.

 

  1. مبارزه ژنتیکی:

کنترل ژنتیکی یعنی اصتفاده از گیاهانی که به وسیله مهندسی ژنتیک نسبت به آفات و بیماری­ها مقاوم شده باشند.

 

  1. مبارزه شیمیایی:

با وچود همه راه­های فوق گاهی به دلیل کمی فرصت، استفاده از سموم شیمیایی برای نجات گیاه اجتناب ناپذیر می­شود. چرا که سموم با همه مضراتی که دارند حسن مهمی هم دارند و آن اثر سریع و قاطعی است که دارند. اما نباید فراموش کرد که این راهکار در مبارزه تلفیقی، آخرین راه حل مشکل آفات است.

new3

کنترل بیولوژیک آفات

کنترل بیولوژیک آفات
استفاده بیش از حد و نامتعادل از نهاده های شیمیایی در کشاورزی سبب افزایش هزینه های تولید و وابستگی به نهاده های بیرونی و منابع انرژی از یک سو و کاهش بهره وری خاک، آلودگی آب های سطحی و زیرزمینی و متعاقباً اثرات منفی بر سلامت انسان ها و سایر موجودات از سوی دیگر گردیده است. در نتیجه این نگرانی ها، رشد فزاینده تقاضا برای توسعه کشاورزی پایدار در پاسخ به اثرات منفی زیست محیطی و اقتصادی کشاورزی رایج به وجود آمده است (۲۰۰۴ Thapa and Rasul) .herbicide | History, Types, Application, & Facts | Britannica

نظام کشاورزی پایدار برای پاسخ به چالش های مهم کشاورزی مانند زیست محیطی و بازاریابی و جهانی سازی، افزایش فقر و کاهش امنیت غذایی تکامل یافته است. برطبق آمار، در ایران سالیانه بیش از ۲۷۰۰۰ تن آفت کش شیمیایی مصرف می شود (۲۰۰۵ )UNDP . به طور کلی این پیش¬فرض وجود دارد که مصرف آفت کش های شیمیایی موجب بروز مشکلات زیادی می شود. آفت کش ها موادی سمی هستند که می توانند سلامتی انسان را تهدید کنند و موجب آلودگی محیط زیست شوند. مصرف گسترده سموم شیمیایی می تواند تعادل محیط زیست را نیز برهم بزند که در نتیجه آن مشکلات مربوط به مقابله با آفات افزایش مییابد. افزایش آفات و علف های هرز و مقاومت آنها به سموم شیمیایی آفت کش، راه را برای مصرف بیشتر این سموم فراهم کرده و کشاورزان را در یک دور باطل استفاده فزاینده از آفت کش ها گرفتار ساخته است (۲۰۰۶ Heydari). بنابراین، لازم است که از مصرف بی رویه مواد شیمیایی به سمت روش های کنترل غیرشیمیایی و بیولوژیکی حرکت نماییم.

Insect Assassins: Using Biological Pest Control

محور اصلی برنامه های کنترل بیولوژیکی و مدیریت تلفیقی آفات، کشاورزان هستند. بنابراین، آنچه که بیش از پیش لازم است در برنامه های مدیریت تلفیقی آفات و کنترل بیولوژیکی مورد توجه قرارگیرد محوریت بخشی به کشاورزان و بهره برداران است. که ترویج کشاورزان نقش بسیار مهمی در پذیرش فناوری های بیولوژیکی توسط کشاورزان و مشارکت کشاورزان در برنامه های IPM برعهده دارد در هر صورت مشارکت دهی کشاورزان به عنوان محور پیش برنده مدیریت تلفیقی آفات و کنترل بیولوژیکی، نیازمند توانمندسازی کشاورزان است (borkhani Razzaghi 2008) .

What Is Smart Farming? - iSDA

حفاظت و حمایت از موجودات زنده مفید در کنترل آفات و بیماری ها هدف اساسی دولت ها و ملت های جهان در راستای توسعه کشاورزی پایدار بوده است. در کشور ما از سال ۱۳۷۳ در قالب برنامه های مدیریت تلفیقی آفات با هدف کاهش مصرف سموم شیمیایی زراعی و عطف توجه به مفاهیم و شیوه های کم خطر مبارزه با آفات همچون مبارزه بیولوژیک آغاز گردید (۱۹۹۹ Ahomanesh) .در این روش از دو تکنیک استفاده میشود .۱. رهاسازی توده هایی از دشمنان طبیعی در مناطقی که با ورود آفات جدید به دلیل نبود دشمنان طبیعی احتمال طغیان آفات وجود دارد که در این حالت معمولاً سعی بر آن است که دشمنان طبیعی را از موطن بومی آفات پیدا کرده، به محیطی که آفت جدید وارد شده، منتقل گردد؛ .۲. حفاظت از دشمنان طبیعی در اکوسیستم هایی که گونه های مختلفی از دشمنان طبیعی وجود دارند اما در اثر به کارگیری شیوه های نادرست کنترل مثل مبارزه شیمیایی با استفاده از سموم قوی در زمان نامناسب جمعیت آنان در حد خیلی کم فعالیت و زیست میکنند. برای بقای آنها لازم است با استفاده از عملیات گوناگون مثل کاشت گیاهان شهددار، میزبانهای جایگزین، منابع گرده، پناه¬گاه و انتشار غذا، شرایط را برای تکثیر و تولید مثل فراوان آن ها فراهم نمود. یکی از اعمال مهم در ایجاد پناه¬گاه و حمایت از آنها لغو انجام سمپاشی های هوایی در مبارزه با آفات محصولات زراعی و جنگلهاست (Fathi 1999). مهمترین اهداف مبارزه بیولوژیک را می توان در سالم سازی محیط زیست، پایین نگه داشتن جمعیت آفات و بیماری ها و تراکم علف های هرز، افزایش جمعیت حشرات مفید با استفاده از روش های بیولوژیک، ایجاد تعادل بین حشرات مفید و آفات مختلف، کاهش هزینه های تولید در واحد سطح با جلوگیری از سمپاشی های بی رویه خلاصه کرد (۲۰۰۴ Biabani) .

Biological Pest Control Market Estimates Industry Analysis, Status and  Business Outlook 2021 to 2026 – KSU | The Sentinel Newspaper

منابع:

رزاقی بورخانی, فاطمه, رضوانفر, احمد, شعبانعلی فمی, حسین, شوکتی آمقانی, محمد. بررسی عوامل تبیین کننده پذیرش کنترل بیولوژیکی آفات برنج در میان شالیکاران شهرستان ساری. کنترل بیولوژیک آفات و بیماری های گیاهی, ۱۳۹۱; ۱(۲): ۹۵-۱۰۷.

Ahomanesh A (1999) Reducing pesticide and correct and appropriate using of fertilizer. Zeyton Magazine, 7, p.4. In Persian.

Fathi H (1999). Swedish Policies in Using of chemical Pesticide, Zeyton Magazine, number 7, pp.18-26. In Persian.

Biabani A (2004) Biological control. Sonboleh Magazine, number 101, pp.50-53. In Persian.

Heydari H (2006) field school farmers :Integrated pest management in the Near East. Sarmayeh Newspaper, 190, PP:4. In Persian..

Razzaghi Borkhani F (2008) Components of an effective extension of adoption IPM technology among farmers. First National Conference on new technologies in agriculture and natural resources. Islamic Azad University of Rasht, PP: 1004-1014, February 2008. In Persian.

UNDP (2005) Healthier rice for people, better livelihoods for farmers, safer environment for migratory birds in the Caspian region by farmers field schools method. Tehran.

Rasul G, Thapa G B (2004) Sustainability of ecological and conventional agricultural systems in Bangladesh: an assessment based on environmental, economic and social perspectives Agricultural Systems 79 , 327–۳۵۱.

مزایا-کود-۲

مزایا و معایب کود شیمیایی در کشاورزی

تاریخ استفاده از کودهای شیمیایی در افزایش ظرفیت تولید محصولات کشاورزی و باغبانی به جگ جهانی دوم برمی‌گردد. در حقیقت جنگ با خودش تکنولوژی‌هایی را آورد که برای بالا بردن تولید محصولات کشاورزی بسیار موثر بودند.

Read More

Copyrights © 2020تمام حقوق مادی و معنوی متعلق به فروشگاه کود و سم بوتانیکا می باشد

طراحی توسط شرکت ساتین پرداز مهان

 

X