روش کاشت گیاه بادرنجبویه

بادرنجبویه یکی از مهم ترین گیاهان دارویی با ارزش اقتصادی و مصارف بالا در دنیا می‌باشد که زمین های زیادی را به کشت این محصول اختصاص داده اند. بذر بادرنجبویه را می توان به صورت مستقیم در زمین اصلی کاشت نمود و هم ابتدا اقدام به تولید نشاء کرد و سپس آنها را به زمین منتقل کرد.  بذرهای بادرنجبویه سبک بوده در نتیجه برای کاشت نیاز به خاک سبک دارد، کاشت بذر در خاک‌های رسی و سنگین ممکن است به نتیجه نرسد.

برای هر هکتار زمین به 0/5 کیلوگرم بذر با کیفیت مطلوب نیاز است. از هر متر مربع محیط خزانه می توان 250 تا 300 نشاء بدست آورد. اواخر تابستان (شهریور) زمان مناسبی برای انتقال نشاء از خزانه هوای آزاد و اواسط اردیبهشت ماه نیز زمان مناسبی برای انتقال نشاء از خزانه زیر پلاستیک به زمین اصلی است.

برای کاشت خانگی و به صورت محدود در تمامی طول بهار و تابستان می‌توان اقدام به کاشت در باغ (باغچه) و گلدان نمود.  برای کاشت بذر در گلدان ابتدا بذر ها را ۲۴ ساعت در آب خیس کنید تا آب به زیر پوسته آن برود و جوانه زنی زودتر اتفاق بیفتد. گلدان را با خاک مناسب پر کنید و به عمق نیم سانتیمتر بکارید. خاک توصیه شده برای کاشت گلدانی ترکیب کمپوست و پیت ماس یا کوکوپیت می‌باشد، البته استفاده از هر ترکیب خاکی بلامانع است. تا قبل از جوانه زنی بذر، بستر کشت همیشه باید مرطوب باشد، ولی غرق آبی نه، برای تسریع در جوانه زنی بذرها می‌توانید بر روی بستر کشت یک مشما شفاف بیاندازید.  توجه کنید که با این کار دما زیر مشما بالا می رود و در صورتی که هوا خیلی گرم باشد از انجام این کار پرهیز کنید و تنها مراقب باشید که خاک خشک نشود.

نیازهای اکولوژیکی بادرنجبویه

بادرنجبویه در طول رویش به هوای گرم و نور کافی نیاز دارد. بذرها در دمای 10 تا 12 درجه سانتی گراد جوانه می‌زنند، ولی دمای مناسب برای جوانه زنی 18 تا 20 درجه سانتی گراد است. درجه حرارت مطلوب در طول رویش این گیاه 20 تا 22 درجه سانتی گراد است. بادرنجبویه برای مدتی قادر به تحمل درجه حرارت‌های پایین (20- تا 25- درجه سانتی گراد) می‌باشد. برای گیاهان مسن درجه حرارت‌های پایین برای مدت طولانی مضر بوده و تاثیر نامطلوبی بر رشد و نمو و همچنین مواد موثره آن‌ها بر جای می‌گذارد.

ریشه بادرنجبویه نسبتا” طویل است. این ریشه به جذب رطوبت از اعماق زمین قادر بوده و برای مدتی خشکی را تحمل می‌نماید.

رویش گیاه در سایه نه تنها سبب کند شدن رشد و نمو گیاه می‌شود، بلکه در کاهش کمیت و کیفیت اسانس آن نیز موثر است.

بادرنجبویه در هر نوع خاکی قادر به رویش می‌باشد، و خاک‌هایی با بافت متوسط و غنی از ترکیبات کلسیم و مواد و عناصر غذایی ، برای رویش این گیاه بسیار مناسب است.

بادرنجبویه قادر است خشکی را برای مدتی تحمل کند. ولی کم آبی و خشکی‌های طولانی سبب خشک شدن آن می‌شود. در هر دوره آبیاری گیاهان 30 تا 40 میلی متر باید آبیاری شوند.

«پی اچ» خاک برای بادرنجبویه 8/4 تا 8 مناسب است.

تناوب کاشت بادرنجبویه

چون بادرنجبویه چها تا پنج سال در یک منطقه باقی می‌ماند، لذا انتخاب زمین مناسب و همچنین تناوب کشت مناسب با سایر گیاهان ضرورت دارد. اگر چه بادرنجبویه را با هر گیاهی می‌توان به تناوب کشت کرد ولی بهتر است با آن دسته از گیاهانی کشت شوند که نتنها سبب گسترش علف‌های هرز نشوند بلکه دوره رویشی کوتاهی نیز داشته باشند تا پس از برداشت فرصت کافی برای آماده سازی زمین وجود داشته باشد.

بادرنجبویه را می‌توان چهار تا پنج سال متوالی در یک زمین کشت کرد. پس از این مدت باید با گیاهان مناسب به تناوب کشت شود.

مواد و عناصر غذایی مورد نیاز

به منظور افزایش عملکرد برگ و پیکر رویشی و همچنین برای افزایش مواد موثره با کیفیت مناسب وجود مواد و عناصر غذایی کافی در خاک‌هایی که بادرنجبویه کشت می‌شود ضروری است.

فصل پاییز قبل از کاشت و هنگام آماده ساختن زمین افزودن کودهای حیوانی کاملا”پوسیده به مقدار 25 تا 30 تن در هکتار نقش عمده‌ای در افزایش عملکرد دارد. پس از افزودن این مقدار کود با انجام شخم مناسبی باید آن را به عمق 25 تا 30 سانتی متری فرو برد.

افزودن کودهای شیمیایی به خاک‌های مختلف متفاوت است و به شرایط اقلیمی و بافت خاک بستگی دارد. 50 تا 70 کیلوگرم در هکتار ازت، 50 تا 60 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و 80 تا 100کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس در فصل پاییز یا زمستان قبل از کشت گیاهان به عنوان مقادیر پایه ، باید اضافه شود. همچنین افزودن 20 تا 30 کیلوگرم در هکتار ازت در فواصل بین ردیف‌ها در فصل بهار پس از رویش گیاهان نتایج مطلوبی در افزلیش عملکرد دارد.

کاربرد محلول‌های غذایی مانند واکسال و یا میکرامید به مقدار چهار تا شش لیتر در هکتار ، دو تا سه هفته قبل از برداشت به طور چشمگیری سبب افزایش عملکرد پیکر رویشی می‌شود.

آماده سازی خاک برای کاشت بادرنجبویه

فصل پاییز قبل از کاشت گیاه افزودن کودهای حیوانی و یا شیمیایی مناسب و انجام شخم عمیق در خاک‌هایی که بادرنجبویه کشت می‌شود توصیه می‌شود.

در صورتی که با کاشت مستقیم بذر در زمین اصلی اقدام می‌شود، کار زیادی باید روی این زمین‌ها انجام داد. به طوری که این زمین‌ها فاقد هرگونه علف هرز و یا بذر آن‌ها باشد. از این رو قبل از کاشت باید مبارزه شیمیایی و مکانیکی با علف‌های هرز انجام گیرد. در صورتی که تکثیر به روش غیر مستقیم صورت گیرد(انتقال نشا از خزانه به زمین اصلی) زمین باید فاقد هرگونه پستی و بلندی و سنگ و کلوخ باشد. مدت کوتاهی قبل از کشت و در فصل بهار باید به وجین علف‌های هرز اقدام نمود.

تاریخ و فواصل کاشت بادرنجبویه

اواخر پاییز (آذر) زمان مناسبی برای کشت مستقیم بذر در زمین اصلی است. در این صورت 60 سانتی متر فاصله ردیف‌های کاشت از یکدیگر مناسب می‌باشد. عمق بذر موقع کاشت باید 5/0 تا 1 سانتی متر باشد. در کشت مستقیم بذر مورد نیاز برای هر هکتار زمین 8 تا 10 کیلوگرم است.

در کشت غیر مستقیم ، زمان مناسب برای کشت بذر در خزانه هوای آزاد اواسط بهار (اواخرفروردین، اوایل اردیبهشت) می‌باشد. ولی زمان مناسب برای کشت بذر در خزانه زیر پلاستیک اواخر زمستان(اواخر بهمن) خواهد بود. در کشت غیر مستقیم (اعم از خزانه هوای آزاد یا زیرپلاستیک) فاصله ردیف‌ها از یکدیگر 25 تا 30 سانتی متر وعمق بذر 5/0 سانتی متر مناسب است. برای هر هکتار زمین به 5/0کیلوگرم بذر با کیفیت مطلوب نیاز است. از هر متر مربع محیط خزانه می‌توان 250 تا 300 نشا به دست آورد.

اواخر تابستان (شهریور) زمان مناسبی برای انتقال نشا از خزانه هوای آزاد و اواسط اردیبهشت ماه نیز زمان مناسبی برای انتقال نشا از خزانه زیر پلاستیک به زمین اصلی است.

در کشت غیر مستقیم نشاها در ردیفهایی به فاصله 50 تا 60 سانتی متر به زمین اصلی منتقل می‌شوند. فاصله دو بوته در طول ردیف 30 تا 40 سانتی متر مناسب است.برای هر هکتار زمین به 50 تا 65 هزار نشا نیاز است.

زمان مناسب برای تکثیر رویشی بادرنجبویه اواخر تابستان(اواسط شهریور) می‌باشد.

روش کاشت بادرنجبویه

بادرنجبویه را می‌توان توسط بذر یا از طریق رویشی تکثیر کرد. بذر گیاه بادرنجبویه دارای قوه رویشی کمی است. از این رو برای افزایش قوه رویشی ، بذرها را باید به مدت 16 تا 20 ساعت در آب و در دمای محیط خیساند یا این که آن‌ها را 48 ساعت در دمای صفر درجه سانتی گراد قرار داد.

تکثیر توسط بذر به دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می‌گیرد.

کشت مستقیم: بادرنجبویه را در زمان مناسب (اواخر پاییز) به صورت ردیفی در فواصل ذکر شده کشت می‌کنند. بذرهایی که اواخر پاییز می‌شوند پس از طی دوره سرمای زمستان در اوایل بهار سبز می‌شوند. رشد اولیه بادرنجبویه بسیار کند و بطئی است و علف‌های هرز می‌توانند بدون رقابت و به سرعت توسعه یابند و رویش گیاهان مورد نظر را تحت تاثیر قرار دهند. از این رو کشت مستقیم مناسب نیست و تنها کشت در سطوح کوچک توصیه می‌شود.

کشت غیر مستقیم: در زمان‌های یاد شده بذرها را در خزانه (اعم از خزانه هوای آزاد یا خزانه زیر پلاستیک) که بستر آن به همین منظور تهیه شده کشت می‌کنند. پس از کاشت به منظور ایجاد تراکم در بستر سطحی خاک، غلتک مناسبی زده می‌شود. آبیاری منظم و مبارزه با علف‌های هرز در طول رویش گیاهان نقش عمده‌ای در سرعت رشد بادرنجبویه دارد. در زمان مناسب نشاها را به زمین مورد نظر باید منتقل کرد.

تکثیر رویشی: تکثیر رویشی از طریق تقسیم بوته انجام می‌گیرد. گیاهان دو تا سه ساله را باید از خاک خارج کرد. پس از تمیز کردن ریشه از علف‌های هرز و جدا کردن قسمت‌های پوسیده و آلوده بر حسب اندازه پایه مادری آن را به سه تا چهار قطعه تقسیم می‌کنند. هر بوته باید شامل ریشه، ساقه و چند برگ باشد. از آن جا که تکثیر رویشی کار و هزینه زیادی را تحمل می‌کند. لذا از این روش تکثیر در شرایط خاص استفاده می‌شود.