تعریف پیاز

پیاز گیاه دو ساله علفی از خانواده آماریلیس (Amaryllidaceae) است که برای مصرف خوراکی استفاده می شود. پیاز به احتمال زیاد بومی جنوب غربی آسیا است، اما در حال حاضر در سراسر جهان، عمدتاً در مناطق معتدل رشد می کند.

زمین کاشت پیاز ( آماده سازی ):

تهیه خاک مناسب برای کاشت پیاز:

وجود خاک مناسب و زهکشی شده از اولین شروط لازم برای کاشت بذر پیاز می باشد. بدین منظور باید دقت داشت که با توجه به نوع ریشه دهی و رشد پیاز، زمین مورد کشت می بایست مسطح و بدون هرگونه سنگ و کلوخ باشد. زیرا وجود سنگلاخ در خاک مانع از رشد غده پیاز شده و باعث بد فرم گرفتن محصول می شود.

کاشت مستقیم بذر پیاز:

 کاشت بذر به عوامل زیادی همچون شرایط اقلیمی، شراایط آب و هوایی، نوع رقم و واریته بذر، نحوه کاشت و فصل مورد کشت دارد. فاصله بین هر ردیف ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر و هر دانه بذر به فاصله ۲ سانتی متر کاشته می شود. برای کاشت بذر پیاز نیاز به حداقل ۸ کیلوگرم بذر در هر هکتار می باشد و در صورتی که زمین مورد کشت خطر بروز آفات وجود دارد تا ۱۸ کیلوگرم در هر هکتار توصیه می گردد. همچنین برای کاشت بذر به  صورت دست پاش نیازمند ۱۲ کیلوگرم بذر در هکتار لازم است.

کاشت نشاء بذر پیاز:

منظور از کاشت نشاء، کاشت پیازچه هایی است که از کشت متراکم سال قبل بدست آمده اند. به همین منظور در اوایل شروع فصل پاییز بذرها به صورت متراکم در محلی سرپوشیده کشت شده و پس از مساعد شدن شرایط آب و هوایی به محل کشت منتقل می گردند. مقدار بذر لازم برای نشاء حدوداً ۳ الی ۴ کیلوگرم می باشد. برای نشاء پیاز آن ها را در ردیف ها با فاصله ۳۰ الی ۴۰ سانتی متری و فاصله ۱۰ سانتی متری از یک دیگر نشاء می کنند.  یکی از عوال مهم در نشاء پیاز قطر و طول آن می باشد و در صورت نامناسب بودن اندازه، باعث به وجود آمدن ساقه های بذر زودرس شده و ریشه ها متورم و بد فرم می شوند.

کاشت مخلوط پیاز با سایر بذرها:

با توجه به تراکم بذرهای کاشته شده در واحد سطح، بعد از جوانه زدن و سبز شدن نیاز به تنک کردن محصول بوده که علاوه بر صرف وقت و هزینه زیاد، ممکن است باعث بهم ریختگی در کشت صورت گرفته شود. از همین روی توصیه می شود تا از تنک کردن خودداری شود. بدین منظور برای برای ردگیری خطوط کاشت می توان بذر پیاز را با بذر گیاهان دیگیری همچون اسفنجاج، جعفری و یا تره فرنگی که زود رس بوده و همچنین با توجه به دیر جوانه زدن بذر پیاز (حدود ۱ الی ۲ ماه) ، مخلوطی از این بذرها مورد کشت قرار می گیرند. با این کار می توان یک الی دو هفته پس از کاشت زمین را وجین و سله کشی کرد.

کاشت پیازچه:

به منظور کاشت پیاز سبز از پیازچه استفاده می شود. برای کشت می بایست پیازچه ها را با فاصله ۱۰ سانتی متری از هم و فاصله بین خطوط حداقل ۲۰ سانتی متری از هم در عمق ۲ الی ۳ سانتی متر، به صورتی که با یکدیگر در تماس باشند، کاشت شود. برای کاشت پیاز نیز می بایست پیازچه ها به فاصله ۵۰ سانتی از هم و فاصله ۳۰ الی ۴۰ سانتی متری از هم با عمق ۱.۵ سانتی متر کاشته شوند. یکیا از موارد مهم در کاشت از طریق پیازچه عدم توانایی در انبار کردن پیاز می باشد و بهتر است برای انبار کردن از روش کاشت مستقیم بذر استفاده گردد.

کاشت پیاز:

در این نوع از کاشت از پیازهایی با قطر حدوداً ۲.۵ سانتی متری که از محصولات کشت سال قبل به دست آمده اند استفاده می شود.

برداشت پیاز:

زمان و نحوه برداشت پیاز به عواملی چون نوع خاک، دما، آب و هوا و نوع رقم و واریته بذر مورد استفاده دارد. از همین روی در ارقام ایرانی برداشت به صورت دستی میسر نبوده و باید از ابزار مکانیکی استفاده نمود اما در ارقام خارجی با توجه به تشکل غده بر روی سطح زمین، می توان به صورت دستی برداشت نمود. همچنین پیاز را می توان به صورت غده های پیازی و یا به صورت پیازچه برداشت کرد. شرط مهم در برداشت پیاز رسیده بودن آن است که با خم شدن، افتادن و زرد شدن قسمت های هوایی بوته می توان رسیده شدن پیاز را متوجه شد. مصرف بلافاصله پیاز بعد از برداشت در صورت نرسیده بودن مشکلی نداشته ولی اگر قصد انبار کردن پیاز را داریم، می بایست حداقل ۵۰ درصد پیازها رسیده شده و پس از آن برداشت آغاز می شود که در مناطق با شرایط اقلیمی سردتر توصیه می گردد برداشت پس از رسیده شدن ۹۰ درصد مزرعه شروع گردد. برای برداشت پیاز لازم است تا حداقل ۳ الی ۴ هفته قبل از آن آبیاری مزرعه متوقف گردد تا نگهداری بهتری صورت گیرد. پس از برداشت نیز قسمت هوایی بوته را با وسیله های مناسبی چون قیچی و یا ابزارالات مکانیکی قطع می کنند. جهت جلوگیری از بروز بیماری و آفات به داخل غده نیز مقداری ۱ الی ۲ سانتی متر از سر بوته را بر روی غده باقی می گذارند. در زمان برداشت سه نوع پیاز در اندازه های متفاوت دیده می شوند که شامل پیاز های درشت با قطر حدودی ۷ سانتی متر که ۳ الی ۵ درصد کل محصولات می باشد، پیاز با سایز متوسط با قطر حدودی ۳ سانتی متر که تقریبا ۱۰ درصد محصولات را تشکیل می دهد، پیازهای ریز با قطری حدوداً ۲ سانتی متری که حداقل ۸۵ درصد کل محصولات مزرعه را شامل می شود.  

بررسی بیماری ها و آفت های کاشت پیاز:

آفت و  بیماریهای پیاز انواع مختلفی مثل ریشه سرخی، آنتراکنوز، زنگ پیاز،نماتد ساقه و غده، پوسیدگی خاکستری، پوسیدگی ریشه و طبق، سفیدک داخلی یا دروغی، سیاهک پیاز، لهیدگی باکتریایی و از آفات آن نیز تریپس و مگس پیاز دارد که باید برای مقابله با آنها کشاورز تمهیدات لازم را در نظر بگیرد.

انواع بذر پیاز برای کاشت:

پیاز دارای ارقام گوناگون بوده که که هر رقم با توجه به نوع واریته خود از نظر طول روز مورد نیاز برای رشد به سه گروه روز کوتاه، روز متوسط و روز بلند تقسیم بندی می شوند. بر همین اساس و با توجه به طول روز و آب و هوای مورد نیاز برای کشت، پیازها دارای رنگ های سفید، قرمز، صورتی، بنفش، زرد می باشد.

۱.بذر پياز روز كوتاه:

این رقم از پیاز در طی دوره رشد خود نیازمند ۱۰ الی ۱۲ ساعت روشنایی بوده که معمولا حدود ۷ ماه تا زمان محصول دهی زمان می برد. لذا بهترین زمان کاشت برای این نوع از ارقام فصل پاییز بوده و زمان برداشت اواخر زمستان یا اوایل بهار می باشد.

۲- بذر پیاز روز متوسط:

این رقم از پیاز در طی دوره رشد نیازمند ۱۳ الی ۱۴ ساعت روشنایی بوده که حدوداً ۵ الی ۶ ماه تا محصول دهی نهایی زمان می برد. برای کاشت این نوع بذر نیازمند آب و هوای معتدل با طول روز متوسط بوده و بهترین زمان کاشت فصل زمستان و زمان برداشت نیز اواخر فصل بهتر و اوایل فصل تابستان می باشد.

۳- بذر پیاز روز بلند:

این رقم از پیاز در طی دوره رشد نیازمند ۱۶ الی ۱۷ ساعت روشنایی بوده که ۶ ماه زمان برای تولید محصول نهایی لازم است. همچنین این رقم از بذر پیاز نیازمند درجه حرارت بالا برای کاشت می باشند برای کاشت این نوع بذر نیازمند آب و هوای سرد و معتدل بوده که در اوایل فصل بهار مورد کاشت قرار گرفته و در اواخر تابستان و اوایل پاییز بداشت می شوند.